سپتیک تانک ها را از نظر جنس بدنه آنها در انواع مختلفی طراحی و ساخته می‌شوند. مهمترین انواع سپتیک تانک شامل سپتیک‌تانک‌های پلی اتیلنی، بتنی، آجری (مصالح بنایی) و کامپوزیتی هستند. اگرچه فرآیند تصفیه آنها با یکدیگر مشابه است لکن هرکدام دارای مزایا و معایبی از نظر هزینه خرید، سهولت نصب و بهره برداری، سرعت ساخت، دوام، سطح آب بندی و مقاومت استاتیکی بدنه هستند. بنابراین برای انتخاب نوع سپتیک تانک لازم است که با شناخت کافی از هرکدام از آنها، بهترین جنس انتخاب شده و مورد استفاده قرار گیرد.
سپتیک تانک پلی اتیلنی
مزایای پلی اتیلن در سیستم های جمع آوری و تصفیه فاضلاب باعث شده است که روز به روز مصرف انواع لوله و مخازن پلی اتیلنی در این بخش افزایش یابد. در سالهای اخیر و با ورود تکنولوژی تولید لوله های با قطر ۳0۰۰ میلیمتر به کشور، تولید و استفاده انواع مخازن پلی اتیلنی نیز گسترش یافته است. ظرفیت سپتک تانک‌های پلی اتیلنی از 85-3 مترمکعب مترمکعب متغیر است که متناسب با حجم فاضلاب تولیدی می‌توان
ظرفیت سپتیک تانک را محاسبه نمود.
مزایای مواد پلی اتیلنی سبب شده که سپتیک تانک ها را نیز از این مواد تولید نمایند. آب بندی کامل، مقاومت بسیاربالا در برابر خوردگی و سرعت بالای ساخت و نصب آنها از جمله مهمترین مزایای سپتیک تانک های پلی اتیلنی است. مواد اولیه این سپتیک تانک ها پلی اتیلن با گرید ۸۰ یا ۱۰۰ بوده که دانسیته گرید ۱۰۰ آن ۹۴۵/۰ گرم بر سانتیمتر مکعب است. اصلی ترین مشکل این نوع سپتیک تانک، قیمت بالاتر آنها در مقابل انواع آجری و بتنی است اما مزایای دیگر آنها سبب شده است که مصرف آنها در حال حاضر رو به رشد باشد.
از نظر مقطع پروفیل بدنه،
سپتیک تانک های پلی اتیلنی به دو دسته تک جداره و دوجداره تقسیم بندی می شوند. ضخامت مقطع سپتیک تانک های تک جداره حداکثر ۱۲ میلیمتر است که به همین علت مقاومت جانبی آنها در برابر فشارهای جانبی بسیار کمتر از نوع دو جداره است. بنابراین سپتیک تانک های تک جداره قابلیت دفن در زمین را بدون داشتن دیوارحائل یا اتاقک ندارند.
به علاوه سیستم تولید آنها به گونه ای است که ایجاد دیواره داخلی سپتیک تانک به سختی ممکن خواهد بود که در این صورت سپتیک تانک بخش زیادی از کارایی خود را از دست خواهد داد. از این رو استفاده از این نوع مخازن پلی اتیلنی تک جداره به عنوان سپتیک تانک توصیه نمی شود.
در مقابل سپتیک تانک های پلی اتیلنی دوجداره دارای ضخامت تا ۱۰۰ میلیمتر می باشند که این ضخامت بالا در کنار هندسه مقطع باعث ایجاد یک مقاومت جانبی بالایی در آنها می شود. بدین ترتیب این سپتیک تانک‌ها حتی بدون هیچ اتاقک یا دیوار حائل یا نگهدارنده می توان در زیر خاک مدفون ساخت. به علاوه ضخامت بالای جداره آنها این امکان را فراهم می آورد که هرنوع صفحه یا دیواره را بتوان در داخل سپتیک تانک جوش داده و هر نوع اتصال مورد نیاز را تعبیه نمود.
| مزایا و معایب سپتیک تانک پلی اتیلنی |
| مزایا |
معایب |
| ۱- مقاومت بسیار بالا در برابر خوردگی ناشی از شرایط اسیدی فاضلاب و شرایط محیطی نامناسب
۲- آب بندی کامل سپتیک تانک و عدم انتشار هیچ گونه آلودگی به خارج از آن
۳- جداره بسیار مقاوم (در نوع دوجداره) در برابر فشارهای وارده از سوی خاک اطراف سپتیک تانک
۴- سرعت بالا در ساخت، نصب و راه اندازی
۵- امکان دفن در زیرزمین با هدف انتقال ثقلی فاضلاب به سپتیک تانک و جلوگیری از اشغال فضاهای مفید
۶- سبکی وزن و سهولت در حمل و نصب
۷- امکان جابجایی سپتیک تانک حتی چند سال پس از نصب و راه اندازی اولیه
۸- سهولت بهره برداری و تخلیه لجن از سپتیک تانک به سبب دارا بودن دریچه های تخلیه و بازدید
۹- عدم نیاز به عملیات ساختمانی در محل برای ساخت سپتیک تانک
۱۰- عدم نیاز به ساخت هیچ گونه اتاقک یا دیوار حائل برای سپتیک تانک های دوجداره پلی اتیلنی |
۱- در صورت نیاز به عبور خودرو از روی آن باید بر روی آن یک دال بتنی مسلح یا سقف سازه‌ای مقاوم اجرا شود.
۲- اگر ارتفاع خاکریزی روی سپتیک تانک بیش از یک متر باشد، قیمت آن بیش از سپتیک‌تانک‌های بتنی خواهد بود. |
سپتیک تانک بتنی
این سپتیک تانک ها از جنس بتن مسلح و با عیار ۴۰۰-۳۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب ساخته می شوند. عیار کمتر بتن باعث افزایش نفوذپذیری و امکان خوردگی آرماتورها و عیار بالاتر از این محدوده باعث ایجاد ترک در هنگام سردشدن بتن می شود. در این نوع از سپتیک تانک ها مهمترین مشکل مسئله نفوذپذیری و نشت فاضلاب از بدنه و درزها است. چراکه نفوذ فاضلاب به درون دیواره هم سبب خوردگی سریع آرماتورها و تخریب شدیدتر بتن شده و هم باعث آلودگی خاک و محیط اطراف سپتیک تانک می‌شود.
با توجه به اینکه pH فاضلاب سپتیک تانک ها تا حدودی اسیدی و pH بتن کاملاً قلیایی است لذا مقدار نفوذپذیری بتن نقش بسیار تعیین کننده ای در
کارایی سپتیک تانک و عمر مفید آن دارد. در برخی موارد برای کاهش هرچه بیشتر مقدار نفوذپذیری از پوشش های آب بند کننده با پایه های سیمانی یا قیری استفاده می شود. بدیهی است که استفاده از این پوشش ها هزینه ساخت این نوع از سپتیک تانک ها را تا 30 درصد افزایش می دهد.
| جدول ۲: مزایا و معایب سپتیک تانک‌های بتنی |
| مزایا |
معایب |
| ۱- استحکام سازه‌ای در برابر فشار خاک و بار ترافیکی
۲- امکان ساخت در محل |
۱- مقاومت کم بدنه سپتیک تانک در برابر خوردگی
۲- امکان نشت فاضلاب از درزهای اجرایی
۳- زمان طولانی مورد نیاز جهت ساخت
۴- هزینه بالای اجرای پوشش‌های محافظتی در برابر خوردگی |
در کشور ما سپتیک تانک های پیش ساخته بتنی تا ظرفیت ۱۰ مترمکعب ساخته و اجرا می شود. سپتیک تانک های پیش ساخته دارای حداقل یک قطعه کف، بسته به ظرفیت آنها دارای یک یا چند قطعه بدنه و یک قطعه سقف می باشند که بصورت مجزا به محل نصب حمل شده و سپس در محل بر روی یکدیگر قرار می گیرند. درز بین قطعات نیز معمولاً با ملاتهای آب بند کننده پر می شود. شکل سپتیک تانک های پیش ساخته معمولاً بصورت استوانه عمودی و مقطع آنها دایره و قطر داخلی آنها ۲۰۰۰-۱۶۰۰ میلیمتر و ضخامت بدنه آنها ۱۵۰-۱۰۰ میلیمتر می باشد.
سپتیک تانک آجری (با مصالح بنایی)
این سپتیک تانک ها معمولا با استفاده از آجر فشاری و ملات ماسه سیمان ساخته می شوند. البته در برخی موارد بجای آجر از بلوک های سیمانی یا سنگ استفاده می شود. در هر صورت بزرگترین مشکل و عیب این سپتیک تانک ها نفوذپذیری بالا و نشت بسیار زیاد از دیواره و کف آنها است. به علاوه به سبب عدم مقاومت دیواره آنها در برابر نشست و فشارهای جانبی، پس از مدتی از ساخت، ترک ها و درزهای زیادی در دیواره و کف آنها ایجاد می شود که باعث نشت فاضلاب به بیرون از مخزن و آلوده ساختن خاک اطراف می گردد.
حتی زمانی که پوشش سیمانی به ضخامت ۲-۱ سانتیمتر نیز بر روی بدنه آنها اجرا می شود این معایب و مشکلات به قوت خود باقی خواهد ماند چرا که این پوشش سیمانی نیز به سبب شکنندگی تحت کوچکترین نشست از دیواره جدا می شود.
در برخی موارد برای کم کردن نشت فاضلاب از بدنه از پوشش های قیری بر روی مخزن استفاده می کنند. اگرچه این پوشش ها نشت از منافذ دیواره را کاهش می دهد اما نمی تواند مانع نشت فاضلاب از محل درزها و ترک ها باشد. زیرا این پوشش ها به دیواره چسبیده بوده و همراه با دیواره دچار ترک و درز می گردند.
به علت اینکه این دیواره های آجری یا بلوکی فشارجانبی کمی را می توانند تحمل کنند، لذا حداکثر عمق این مخازن به ۴ مترمحدود می شود. البته این در شرایطی است که پشت دیواره با خاک پرشود در غیر اینصورت حداکثر عمق ۵/۲ متر خواهد بود.
| جدول ۳: مزایا و معایب سپتیک تانک‌های آجری (با مصالح بنایی) |
| مزایا |
معایب |
| ۱- هزینه بسیار کم در ساخت
۲- امکان ساخت در محل |
۱- نشت بسیار زیاد فاضلاب خام از بدنه سپتیک تانک
۲- هزینه بالای اجرای سیستم‌های آب بندی بر روی دیوار و کف
۳- مقاومت کم پلاستر روی دیوار و کف سپتیک تانک در برابر خوردگی
۴- زمان طولانی مورد نیاز جهت ساخت
۵- مقاومت بسیار کم دیوارها در برابر فشار خاک و بار ترافیکی
۶- نشست کف سپتیک تانک به علت نشت فاضلاب و نشست خاک |
سپتیک تانک کامپوزیتی
مواد کامپوزیتی در سالهای اخیر بطور گسترده‌ای در ساخت انواع مخازن و تجهیزات مورد استفاده قرار گرفته است. مهمترین مزیت مواد کامپوزیتی، مقاومت بسیار بالای آنها در برابر خوردگی است. برای ساخت این نوع سپتیک تانک معمولاً یک رزین بر روی یک لایه الیاف (فایبر) کشیده شده بطوریکه ضخامت نهایی به 15-5 میلیمتر می‌رسد.
بزرگترین و مهمترین محدودیت سپتیک‌تانک‌های کامپوزیتی شکنندگی و مقاومت پایین آنها در برابر بارهای مکانیکی است. حتی افزایش ضخامت بدنه نیز تأثیر چندانی در افزایش مقاومت مکانیکی آن ندارد. بصورت طبیعی وقتی سپتیک تانک از فاضلاب پر می‌شود، فشار وارده بر خاک بستر سپتیک تانک افزایش می‌یابد و همین مسئله باعث اندکی نشست در خاک می‌گردد. اگرچه مقدار این نشست در حد چند میلیمتر است، اما شکنندگی مواد کامپوزیتی باعث می‌شود که همین مقدار نشست نیز سبب ایجاد ترک در اتصالات سپتیک تانک شده و نشت فاضلاب رخ دهد.
حتی در برخی موارد که به علت نوع خاک نشست آن بیشتر است، این امکان وجود دارد که بدنه سپتیک تانک نیز دچار شکستگی و نشت فاضلاب گردد. براین اساس استفاده از سپتیک تانک‌های کامپوزیتی توصیه نمی‌شود و بهتر است از دیگر انواع سپتیک تانک استفاده شود.
| جدول ۴: مزایا و معایب سپتیک تانک‌های کامپوزیتی |
| مزایا |
معایب |
| ۱- مقاومت بالا در برابر خوردگی
۲- وزن سبک |
۱- شکنندگی بدنه و اتصالات سپتیک تانک
۲- احتمال بالای نشت فاضلاب خام به علت بروز ترک و شکستگی در بدنه یا اتصالات سپتیک تانک
۳- قیمت بالا
۴- مقاومت بسیار کم دیوارها در برابر فشار خاک و بار ترافیکی
۵- گسترش سریع شکستگی و افزایش ناگهانی نشت فاضلاب |
