شهرکهای مسکونی

     بطورکلی به فاضلابی که در نتیجه استفاده انسان از آب برای مصارف بهداشتی تولید می شود، فاضلاب بهداشتی می گویند. از آنجا که این فاضلاب در اثر فعالیتهای انسانی تولید می گردد، گاهی به آن فاضلاب انسانی یا خانگی نیز گفته می شود. سرویس های بهداشتی، استحمام، شستشوی ظروف، شستشوی سطوح و لباسشویی عمده ترین فعالیتهایی هستند که به تولید فاضلاب بهداشتی-انسانی منجر می شوند.

     البته باید توجه داشت که فاضلاب انسانی با فاضلاب شهری برابر نیست چراکه فاضلاب شهری علاوه بر فاضلاب خانگی حاوی برخی فاضلابهای دیگر از جمله فاضلاب ادارات و مراکزعمومی، واحدهای تجاری، صنایع داخل شهر و فاضلاب ناشی از نشت به داخل شبکه فاضلاب نیز می باشد.

  حفاظت از محیط زیست و جلوگیری از آلودگی آن از یک سو و لزوم استفاده مجدد از آب به سبب محدودیت در منابع آبی از سوی دیگر باعث شده است که امروزه تصفیه فاضلابهای بهداشتی از اهیمت خاصی برخوردار شده و توجهات بسیار ویژه ای را به سوی خود جلب نماید.

    با توجه به اینکه حجم فاضلاب تولیدی روزانه شهرکهای مسکونی معمولا بیش از 100 مترمکعب در شبانه روز است، شرکت مهندسی لوتوس برای تصفیه فاضلابهای بهداشتی-انسانی شهرک های مسکونی استفاده از تصفیه خانه های بتنی فاضلاب بهداشتی را پیشنهاد می نماید. در چنین مواردی استفاده از پکیجهای فلزی یا دیگر انواع پکیجها هزینه اجرای سیستم را 2 تا چند برابر افزایش می دهد.

 

جدول 1: متوسط سرانه مصرف آب خانگی (نشریه شماره 3-117, 1371)

ردیف نوع مصرف

مقدار
لیتر به ازای هر نفر
در شبانه روز

1 آشامیدن 2-5
2 پخت و پز 5-10
3 حمام 25-50
4 لباسشویی 10-20
5 ظرفشویی 5-15
6 دستشویی و توالت 20-30
7 شستشوی خانه 3-10
8 کولر و تهویه مطبوع 2-5
9 متفرقه 3-5
جمع 75-150

حجم فاضلاب بهداشتی

      حجم فاضلاب بهداشتي معمولاً بستگي مستقيمي به تعداد افراد تحت پوشش دارد. البته بهترين معيار برآورد مقدار فاضلاب، ميزان آب مصرفي است. مطابق نشریه 3-118 سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، حدود 90-80 درصد از آب مصرفی در مصارف بهداشتی-انسانی به فاضلاب تبدیل می شود. بنابراین چنانچه بتوان مقدار آب مصرفی را محاسبه نمود، با استفاده از ضریب تبدیل آب به فاضلاب (9/0-8/0) می توان حجم فاضلاب تولیدی را برآورد نمود.
در جدول 1 متوسط مصرف آب سرانه خانگی براساس نشریه 3-117 سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور آمده است. چنانچه در این جدول مشخص است مقدار سرانه مصرف آب برای مصارف خانگی در محدوده 150-75 لیتر در شبانه روز قرار دارد.

     چنانچه ملاحظه می شود مقادیر جدول 1 در محدوده نسبتاً وسیعی است که این مسئله ناشی از مواردی چون فرهنگ و الگوی مصرف آب، سطح رفاه و قیمت آب و هزینه دفع فاضلاب می باشد.
به عنوان نمونه مصرف آب در دستشویی و توالت حداکثر 30 لیتر در نظر گرفته شده است، این درحالی است که هم اکنون در شهرهای بزرگ و همچنین در واحدهای مسکونی سطح بالا، تقریبا تمامی توالت ها به فلاش تانک مجهز هستند. با توجه به اینکه هربار استفاده از فلاش تانک حدود 12 لیتر فاضلاب اضافی تولید می کند، بنابراین می توان گفت که در چنین واحدهای مسکونی حجم مصرف آب و به تبع آن تولید فاضلاب ناشی از توالت بیش از 30 لیتر در روز است و این مقدار می‌تواند تا 70 لیتر در روز افزایش یابد.

    

    با در نظرگرفتن چنین مواردی در جدول 2 سرانه تولید فاضلاب بهداشتی – انسانی واحدهای مسکونی در ایران آمده است.

جدول 2: سرانه تولید فاضلاب بهداشتی-انسانی در ایران (لیتر به ازای هر نفر در شبانه روز)

ردیف منشاء تولید فاضلاب واحد

محدوده

لیتر در روز

مقدار

لیتر در روز

1 واحدهای مسکونی شهر های بزرگ نفر 120-200 150
شهر های کوچک نفر 100-175 120
روستاها نفر 75-120 95

 

 

جدول 3: آنالیز نمونه وار کیفیت فاضلاب های بهداشتی

ردیف پارامتر واحد
محدوده

مقدار معمول
بهداشتی

1 pH - ∼7 7
2 COD mg/lit 320-720 450
3 BOD5 mg/lit 120-380 300
4 TSS mg/lit 120-360 280
5 TN mg/lit 20-85 40
6 TP mg/lit 4-8 6
7 TDS mg/lit 250-800 500
8 TOC mg/lit 80-290 150

کیفیت فاضلاب بهداشتی

    مواد خارجی که طی فعالیت های انسانی وارد آب می شود، تعیین کننده کیفیت فاضلاب بهداشتی هستند. از آنجا که ماهیت فعالیت های بهداشتی-انسانی نه تنها در کشور ما بلکه در دیگر کشورهای جهان نیز تقریباً ثابت است لذا نوع مواد خارجی آلاینده ای که وارد آب مصرفی می شوند در محدوده مشخصی قرار دارند.
     اما چون حجم مصرفی آب در این فعالیت ها بسته به سطح فرهنگ و رفاه متفاوت است، غلظت موادآلاینده در فاضلاب در نقاط مختلف تغییر می کند. به عبارت دیگر هرچه مصرف آب بیشتر باشد غلظت آلاینده ها در فاضلاب کمتر خواهد بود. در جدول 3 آنالیز نمونه وار كيفيت فاضلاب‌هاي بهداشتي در كشور ما آمده است.

 

فرآیند تصفیه فاضلاب

     بخش عمده اي از آلاينده هاي فاضلاب‌هاي بهداشتي را موادآلي تشكيل مي‌دهند كه توسط ميكروارگانيسم ها قابل تجزيه مي باشند. بطوركلي تجربيات عملي و دانش تصفيه نشان داده است كه وقتی نسبت BOD5 به COD بيش از 0/50 باشد، استفاده از روشهاي بيولوژيكي تصفية فاضلاب با توجه به كارايي بالاي آنها اولويت دارد. اين درحالي است كه اين نسبت در فاضلاب‌هاي بهداشتي در محدودة 0/70 – 0/65 قراردارد كه نشان از قابليت بسيارخوب آنها براي تصفية بيولوژيكي است. چون غلظت BOD5 فاضلاب های بهداشتی کمتر از 1000 میلیگرم در لیتر است، استفاده از فرآیندهای بی هوازی که در غلظت های بالا کارایی دارند، تأثیر قابل توجهی در فرآیند تصفیه نداشته و بهتر است که برای دستیابی به یک سیستم تصفیه کارا و کم هزینه از فرآیندهای هوازی بیولوژیکی برای تصفیه این نوع فاضلاب ها استفاده نمود.
      از آنجائیکه بخشی از مواد آلاینده فاضلاب بصورت معلق بوده و قابلیت ته نشینی دارند، لذا به منظور کاهش بار وارده بر سیستم هوازی بهتر است که از یک سپتیک تانک قبل از واحد هوازی استفاده نمود. بدین ترتیب بخش عمده ای از ذرات معلق طی فرآیند ته نشینی و شناوری بصورت فیزیکی و با هزینه کمتر و سهولت بیشتر از فاضلاب جدا می شوند. به علاوه وجود شرایط مناسب برای رشد برخی باکتری ها و میکروارگانیسم ها در لجن تجمع یافته و ته نشین شده در سپتیک تانک، باعث انجام برخی فرآیندهای بیولوژیکی در تصفیه فاضلاب شده بطوریکه راندمان سپتیک تانک در تصفیه فاضلاب های بهداشتی معمولاً به 30-10 درصد می رسد. معمولاً از مخزن دوم سپتیک تانک نیز برای پمپاژ فاضلاب به مخزن هوادهی سیستم تصفیه بیولوژیکی استفاده می شود.
      چون باکتری ها و میکروارگانیسم ها مهمترین عوامل در تصفیه این نوع فاضلاب هستند، لذا همواره بخشی از آنها از واحد ته نشینی ثانویه خارج شده و همراه با پساب از سیستم بیرون می روند. به منظور جلوگیری از بروز هرگونه مشکل ناشی از آنها در اغلب موارد از یک سیستم گندزدایی (ضدعفونی) برای حذف آنها استفاده می شود.

      برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص فرآیند تصفیه فاضلاب بهداشتی به اینجا مراجعه فرمایید.